Μάσκα: Η θεραπευτική Περσόνα

Τρίωρο βιωματικό εργαστήριο Δραματοθεραπείας,
Κυριακή 2 Δεκεμβρίου,
5.00-8.00 μ.μ.

Η μάσκα είναι αντικείμενο που χρησιμοποιήθηκε από όλους τους λαούς και συναντιέται σε όλες τις χρονικές περιόδους του ανθρώπου. Η πανανθρώπινη αλήθεια της βρίσκεται στο γεγονός ότι το πρόσωπο είναι το κυριότερο στοιχείο της ταυτότητας και εκδηλώνει όλες τις ψυχικές μεταπτώσεις. Με τον τρόπο αυτό επικοινωνεί μη λεκτικά αλλά με σαφήνεια με τους άλλους.
Στη μάσκα η έκφραση παγώνει σε μία στιγμή. Έτσι, η μάσκα μπορεί να παίζεται με διαφορετικούς τρόπους και να γεννά ρόλους.
Καλύπτοντας και αποκαλύπτοντας συγχρόνως, η μάσκα ως θεραπευτική διαμεσολάβηση γίνεται η γέφυρα πρόσβασης στον εσωτερικό εαυτό. Η πρόσβαση γίνεται με ασφάλεια, γιατί το πρόσωπο είναι καλυμμένο. Ο ρόλος αναδύεται με φυσικό τρόπο και ο δρόμος για την αυτεπίγνωση ανοίγεται με την βοήθεια των μελών της ομάδας εργασίας. Στο εργαστήριο αυτό οι μάσκες θα κατασκευαστούν από τα ίδια τα άτομα που θα συμμετέχουν και θα αποκωδικοποιηθούν αργότερα από το σύνολο της ομάδας.
Μπορούν να συμμετέχουν άτομα ενήλικα με θεραπευτικό ή επαγγελματικό/ επιμορφωτικό αίτημα.
Οι συμμετέχοντες πρέπει να φορούν άνετα ρούχα που ενδέχεται να λερωθούν και χοντρές κάλτσες.

Θα δοθεί βεβαίωση παρακολούθησης σε όσους το επιθυμούν.
Υπεύθυνη εργαστηρίου: Δήμητρα Σταύρου, Ψυχολόγος/Δραματοθεραπεύτρια www.drama-therapy.blogspot.com.
Όσοι θέλουν να συμμετέχουν πρέπει να επικοινωνήσουν με email (dstavrou@panteion.gr) ή τηλεφωνικώς (6945350084) τουλάχιστον τρεις μέρες πριν τη διεξαγωγή του εργαστηρίου.

Τρίωρο εργαστήρι: "Σχέση ζεύγους: Τέσσερα πιθανά σενάρια"

Ο τρόπος που σχετίζεται κανείς ερωτικά, το ταίρι που επιλέγει και η
πορεία της σχέσης μέσα στο χρόνο θα είναι τα βασικά θέματα αυτού του
εργαστηρίου δραματοθεραπείας.

Η ψυχαναλυτική έρευνα έχει αναδείξει τέσσερα πιθανά σενάρια στη σχέση
ζεύγους. Πάνω σ΄ αυτά θα δουλέψουμε, με σκοπό να κατανοήσουν οι
συμμετέχοντες ποιό από τα σενάρια τους είναι το περισσότερο οικείο
και ποιά από αυτά διατηρούν τη σχέση ανεξάρτητα από την ευτυχία του
καθενός.

Τέλος, θα επιχειρηθεί μία πρόβα ζωής ενός ζεύγους το οποίο
μπορεί να αντέξει μέσα στο χρόνο και ταυτόχρονα οι δύο σύντροφοι
να αισθάνονται όμορφα που είναι μαζί.


Το εργαστήρι δύναται να πραγματοποιηθεί ξανά εφόσον εκδηλωθεί ενδιαφέρον και από τους δύο συντρόφους ζευγαριών, προκειμένου να μην είναι στην ίδια ομάδα εργασίας.



Συντονίστρια :
Δήμητρα Σταύρου – Ψυχολόγος, Δραματοθεραπεύτρια

Ημερομηνία : Τρίτη 14 Οκτωβρίου 2008
Ώρα : 18 00 – 21 00
Τιμή : 50€
Τόπος: ΨΥΧΟΔΟΣ Παράσχου 85, Αθήνα
Δηλώσεις συμμετοχής: 2108064426, 6945350084

Πρόσβαση στο χώρο

Πρόσβαση στο γραφείο/στούντιο

(Σημείο στον Χάρτη):
Σημείο στο χάρτη

Με αυτοκίνητο (δεν θα δυσκολευτείτε στο parking):

Από Κηφισίας: Ανεβαίνοντας την Κηφισίας στρίβουμε αριστερά, στο πρώτο φανάρι μετά το μέγαρο του ΟΤΕ, στην Αγ. Κωνσταντίνου. Όλο ευθεία. Η Αγίου Κωνσταντίνου αλλάζει όνομα και γίνεται Βύρωνος. Η Βύρωνος τελειώνει πάνω σε μία στρογγυλή πλατεία, όπου στρίβουμε δεξιά (Αγωνιστών). Μετράμε (από αριστερά) τέσσερα στενά και ο τέταρτος κάθετος είναι η Πρεβέζης, στην οποία στρίβουμε αριστερά.

Από Αττική οδό: Έξοδος 10α (ερχόμενοι από αεροδρόμιο προς Ελευσίνα)
Έξοδος 10 (Κύμης) (Ερχόμενοι από Ελευσίνα προς Αεροδρόμιο). Πιάνουμε αριστερή λωρίδα αμέσως μόλις βγαίνουμε στην Κύμης και στο πρώτο φανάρι κάνουμε επιτόπια και ανεβαίνουμε την Κύμης ακολουθώντας την πινακίδα για Πεύκη-Μαρούσι. Τελειώνει η Κύμης στην Πλαπούτα όπου πάμε δεξιά και βγαίνουμε στην στρογγυλή πλατεία στα πενήντα περίπου μέτρα μετά. Πάμε αριστερά την Αγωνιστών και μετράμε τέσσερις κάθετους από το αριστερό μας χέρι. Η τέταρτη είναι η Πρεβέζης στην οποία στρίβουμε αριστερά.


Από Ηρακλείου: Στρίβουμε στην Αμαρουσίου (υπάρχει πινακίδα Πεύκη). Η Αμαρουσίου γίνεται Ειρήνης. Περνώντας τον Βασιλόπουλο στρίβουμε στο φανάρι δεξιά. Στο πρώτο στενό δεξιά και πάλι και παίρνουμε την Θεσσαλονίκης. Μετά την είσοδο της Ελληνογαλλικής Σχολής «Άγιος Ιωσήφ», στρίβουμε το πρώτο στενό αριστερά (είναι η Πρεβέζης).

Λεωφορεία πρόσβασης:
Από Νέα Ιωνία και Ηράκλειο: 642
Aπό Μαρούσι: 527
Τοπική συγκοινωνία από σταθμούς ΚΑΤ και Νερατζιώτισσας (από Δευτέρα ως Σάββατο)

Κοντινότεροι σταθμοί Μετρό/Προαστιακού: Νερατζιώτισσα, Ειρήνη, Μαρούσι και Ηράκλειο (οι δύο τελευταίοι βολεύουν για ταξί).

Κύκλος σεμιναρίων δραματοΘεραπείας 2007

Τα σεμινάρια απευθύνονται σε όσους ενδιαφέρονται για την μέθοδο της Δραματοθεραπείας από επαγγελματικό, εκπαιδευτικό ή θεραπευτικό ενδιαφέρον.





• Κυριακή 21 Οκτωβρίου 2007
«Εισαγωγικό σεμινάριο στη ΔραματοΘεραπεία»
Στόχος του σεμιναρίου αυτού είναι μία πρώτη επαφή με τη Δραματοθεραπευτική μέθοδο. Στη μία ώρα του σεμιναρίου θα αναπτυχθούν θεωρητικά οι βασικές αρχές της δραματοθεραπείας, οι διαφορετικές προσεγγίσεις της μεθόδου και θα δοθεί βιβλιογραφία. Κατά τις άλλες τρεις, οι συμμετέχοντες θα γνωρίσουν τη μέθοδο με βιωματικό τρόπο.
Ώρες: 16.00-20.00
Κόστος συμμετοχής: 50 Ευρώ

• Κυριακή 4 Νοεμβρίου 2007
«H μέθοδος του Jacques Lecoq στη ΔραματοΘεραπεία»
Θα δουλέψουμε βιωματικά πάνω στους κεντρικούς άξονες της μεθόδου του Lecoq, δηλαδή στο ταξίδι, την ουδέτερη μάσκα και τη θεραπευτική αξιοποίηση των τεσσάρων στοιχείων της φύσης.
Ώρες: 17.00-20.00
Κόστος συμμετοχής 40 Ευρώ

• Κυριακή 2 Δεκεμβρίου 2007
«Μάσκα, η θεραπευτική περσόνα»
Οι συμμετέχοντες κατά τη διάρκεια αυτού του εργαστηρίου θα ανακαλύψουν τη θεραπευτική διάσταση της μάσκας. Οι μάσκες θα παραχθούν από τα μέλη της ομάδας και θα αποκωδικοποιηθούν με τρόπο βιωματικό και αποκαλυπτικό.
«Αποφεύγω τον εαυτό μου για να τον ξαναβρώ, τον καλύπτω για να αποκαλυφθεί. Κάτι τέτοιο πρέπει να είναι η μάσκα» (Γιάννης Τσαρούχης, σε επιστολή του προς τον Διονύση Φωτόπουλο, 1977)
Ώρες: 17.00-20.00
Κόστος συμμετοχής 40 Ευρώ


Οι συμμετέχοντες πρέπει να φορούν άνετα ρούχα και χοντρές κάλτσες.
Όσοι το επιθυμούν θα λάβουν βεβαιώσεις συμμετοχής.

Συντονίστρια εργαστηρίων:
Δήμητρα Σταύρου
Ψυχολόγος/Δραματοθεραπεύτρια
(Μέλος του Συλλόγου Ελλήνων Ψυχολόγων και της Ένωσης Δραματοθεραπευτών και Παιγνιοθεραπευτών Ελλάδας).

Δηλώσεις συμμετοχής: 6945350084, dstavrou@panteion.gr

Το κάθε εργαστήρι θα πραγματοποιηθεί εφόσον υπάρχουν τουλάχιστον πέντε συμμετέχοντες

Η δεύτερη πειραματική ομάδα μέσω διαδικτύου

Η πρώτη πειραματική ομάδα μέσω διαδικτύου είχε αισιόδοξες ενδείξεις και έτσι μια δεύτερη,με περισσότερα μέλη ξεκινάει τη δεύτερη Τρίτη του Οκτωβρίου, 6.00-7.30 μμ. (ώρα Ελλαδας). Οι ηλεκτρονικές συνεδρίες θα είναι συνολικά δεκαπέντε.
Όσοι ενδιαφερθούν τώρα, θα πρέπει να συμπληρώσουν και να μου στείλουν πίσω (ως τις 3 Οκτωβρίου) ένα ερωτηματολόγιο, που διερευνά τη σχέση που έχουν οι ενδιαφερόμενοι με τις τεχνολογίες που απαιτούνται για τη συμμετοχή τους.
Και σε αυτή την ομάδα η συμμετοχή είναι δωρεάν.
Τα μέλη της ομάδας θα πρέπει να παρευρίσκονται, στα μέτρα του δυνατού, σε όλες τις συνεδρίες.
Οι τελευταίοι ενδιαφερόμενοι ας επικοινωνήσουν μαζί μου: dstavrou@panteion.gr

To Δράμα του Πήτερ Παν και δυσκολίες ενηλικίωσης

"Το δράμα του Πήτερ Παν και δυσκολίες ενηλικίωσης"

ΚΥΡΙΑΚΗ 18 ΟΚΤΩΒΡΙΟΥ 2009
5.00-8.00 μμ.

Στην φανταστική Χώρα του Ποτέ τα χαμένα παιδιά δεν μεγαλώνουν, δεν γερνούν και δεν πεθαίνουν.

Ο Πήτερ Παν και οι Τίνκερμπελ οι δύο κεντρικές φιγούρες του γνωστού παραμυθιού θα ζωντανέψουν σ'αυτό το εργαστήρι γαι να μιλήσουν για την επιθυμία διατήρησης της παιδικότητας και τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν να περάσουν στην άλλη όχθη της ενήλικης ζωής.

Πέρα από το γνωστό παραμύθι του J. M. Barrie (1860–1937), πηγή έμπνευσης των τεχνικών με τις οποίες θα δουλέψουμε θα είναι στοιχεία τελετουργιών ενηλικίωσης από διαφορετικούς πολιτισμούς.

Θα μας δοθεί η ευκαιρία να προσεγγίσουμε το θέμα με βιωματικό τρόπο και να στοχαστούμε πάνω σ'αυτό το πέρασμα που συνήθως είναι δύσκολο στη χώρα μας.

Θα δοθούν βεβαιώσεις συμμετοχής σε όσους το επιθυμούν

Τόπος εργαστηρίου: Μanifactura ART LAB
Κόστος συμμετοχής 50 Ευρώ
Τηλέφωνο επικοινωνίας και δηλώσεις συμμετοχής: 6945350084, 2108064426

Σεμινάριο "Η θεραπευτική χρήση της φωτογραφίας"

16 και 17 Ιουνίου 2007
Οι εικόνες είναι το πρωταρχικό στοιχείο του ψυχισμού. Υπάρχουν πριν τον λόγο. Στελεχώνουν τα όνειρα και τις φαντασιώσεις μας.

Η φωτογραφία είναι το κυριότερο μέσο που σταματά τον χρόνο. Αποθανατίζει. Παγώνει την ιστορία. Σταματά τη ροή στη στιγμή. Επιτρέπει ταξίδια στο παρελθόν και συγκινεί.
Χάρη σ'αυτά τα στοιχεία, η φωτογραφία μπορεί να λειτουργήσει ως πολύτιμο ψυχοθεραπευτικό εργαλείο.

Μέσω των εικόνων τα μέλη της ομάδας του εργαστηρίου θα επεξεργαστούν τις δικές τους εσωτερικευμένες εικόνες. Η φωτογραφία θα χρησιμοποιηθεί με πολλούς τρόπους προκειμένου να λειτουργήσει ως θεραπευτική γέφυρα προς τον εαυτό.

Ο χαρακτήρας του σεμιναρίου είναι τόσο θεραπευτικός όσο και εκπαιδευτικός.
Οι συμμετέχοντες θα έχουν τη δυνατότητα να έρθουν σε επαφή με τεχνικές που χρησιμοποιούν τις φωτογραφικές εικόνες, αλλά και με μεθόδους, όπως αυτή του photolangage που εφαρμόστηκε για πρώτη φορά στη Γαλλία.

Ώρες σεμιναρίου:
Σάββατο 16 Ιουνίου 16.00-21.00
Κυριακή 17 Ιουνίου 11.00-16.00.

Δηλώσεις συμμετοχής: 6945350084/dstavrou@panteion.gr

Νέα πειραματική ομάδα ξεκινά (δωρεάν)

Και ενώ η πρώτη ομάδα πειραματικού χαρακτήρα συνεχίζεται με επιτυχία, μία δεύτερη πρόκειται να ξεκινήσει.
Οπως και η πρώτη, θα είναι δωρεάν, αφού είναι ακόμη σε πειραματικό στάδιο.
Τα μέλη της ομάδας θα συνευρίσκονται στο διαδίκτυο μία φορά την εβδομάδα για δύο ώρες και θα χρησιμοποιούμε τεχνικές δραματοθεραπείας.
Απευθύνεται σε όσους θέλουν να δουλέψουν δυσκολίες που αντιμετωπίζουν ή έχουν διάθεση ανάπτυξης της δημιουργικότητας και της αυτογνωσίας τους.
Πρέπει να νοιώθουν μία κάποια εξοικείωση με το περιβάλλον του διαδικτύου (θα αποσταλεί ένα σχετικό ερωτηματολόγιο διερεύνησης σε όσους θέλουν να συμμετέχουν).
Οι ενδιαφερόμενοι ας επικοινωνήσουν μαζί μου dstavrou@panteion.gr

Νέο σεμινάριο: "Οικογενειακή μυθολογία"

Με τεχνικές δραματοθεραπείας και ψυχοδράματος θα δουλέψουμε για δέκα ώρες πάνω στο θέμα:

«Οικογενειακή Μυθολογία»

στις
3&4 ΦΕΒΡΟΥΑΡΙΟΥ 2007

Γεγονότα της προσωπικής ζωής, κλίσεις και ταλέντα, παθήματα που επαναλαμβάνονται, επιλογές και άλλα στοιχεία της προσωπικότητας σχετίζονται άμεσα με την ιστορία και τις ρίζες μας.

Κάθε οικογενειακή ιστορία περιέχει ένα πλήθος μυθικών στοιχείων με ήρωες και αντιήρωες, κατορθώματα και παθήματα, απρόσμενα γεγονότα, μυστικά, αποστολές που πρέπει να εκπληρωθούν.

Στο βιωματικό αυτό εργαστήριο, θα ασχοληθούμε με την οικογενειακή μυθολογία και τον καθοριστικό της ρόλο στη διαμόρφωση της ταυτότητας και της προσωπικότητας. Ο στόχος είναι να δώσουμε νόημα στο σήμερα κοιτώντας και κατανοώντας το χθες.

Θα δουλέψουμε με αυτούς τους μύθους και τους συμβολισμούς της οικογένειας όπως αυτοί εκφράζονται μέσω των οικογενειακών κειμηλίων που περνούν από γενιά σε γενιά, των ονομάτων, των τελετουργικών στοιχείων που συνθέτουν την οικογενειακή κουλτούρα, των ρόλων που επαναλαμβάνονται διαγενεολογικά.

Εισηγήτρια Σεμιναρίου: Δήμητρα Σταύρου

Διάρκεια σεμιναρίου: 10 ώρες
Χρόνος: Σάββατο 3 Φεβρουαρίου 2007, 15.00΄-20.00΄
Κυριακή 4 Φεβρουαρίου 2007, 10.00-15.00΄.
Τόπος: Πρεβέζης 18, Πεύκη
Δηλώσεις Συμμετοχής / Πληροφορίες: 2108064426, 6945350084.

Θα χορηγηθούν βεβαιώσεις συμμετοχής σε όσους επιθυμούν.

Ομάδα με εναλλασσόμενες συνεδρίες ψυχαναλυτικής και δραματοθεραπευτικής ψυχοθεραπείας

Ομάδα με εναλλασόμενες συνεδρίες αναλυτικής και δραματοθεραπευτικής ψυχοθεραπείας

Στην συγκεκριμένη ομάδα οι συνεδρίες δραματοθεραπείας εναλλάσσονται με συνεδρίες ομαδικής ανάλυσης. Το υλικό που προκύπτει από τη μία συνεδρία τροφοδοτεί την άλλη. Το πλαίσιο είναι καλά καθορισμένο και η αλληλουχία των συνεδριών ακολουθεί πάντα αυτή την διαδοχική πορεία.

Κατά τις δραματοθεραπευτικές συνεδρίες δουλεύουμε θέματα που προκύπτουν από τις συνεδρίες λόγου και οι συνεδρίες λόγου, ανάλογα, στηρίζονται στα ευρήματα της δραματοθεραπευτικής εμπειρίας. Έτσι, τα μέλη έχουν την ευκαιρία να δουλέψουν τόσο με τον λόγο (που είναι και το βασικότερο μέσο συνειδητότητας) όσο και με το σώμα, τη φωνή, την εκφραστικότητα (που παρέχουν τη δυνατότητα εμφάνισης ασυνείδητου υλικού).

Δηλώσεις συμμετοχής και περισσότερες πληροφορίες: 6945350084, 2108064426.

Λύση του αινίγματος: Η ρήξη με το αυτονόητο του νοερού τετραγώνου

Μπορείτε να δείτε το αίνιγμα εδώ

Η λύση του αινίγματος

Συμπεράσματα

Η λύση του αινίγματος προϋποθέτει τη ρήξη με το αυτονόητο του νοερού τετραγώνου που αρχικά αντιλαμβανόμαστε από τη θέση των εννέα τελειών. Στην πραγματικότητα δεν υπήρχε τετράγωνο, αλλά μόνο εννέα τελείες...Η ευθεία δεν είναι γραμμή, αλλά προεκτείνεται μέσα στο χώρο...

Ομοίως, για να βρούμε λύσεις σε ζητήματα που φαίνονται άλυτα, αφού εξαντλήσουμε άλλες στρατηγικές που σχετίζονται με το αυτονόητο, πρέπει να τολμήσουμε φαινομενικά πιο παράδοξους

τρόπους.

Αυτό μπορεί να γίνει είτε στην ατομική ζωή-π.χ. με την ρήξη για παράδειγμα με τη συνήθεια, ή με σχήματα συμπεριφορών μη λειτουργικών, είτε σε μικρότερες ή μεγαλύτερες ομάδες.

Στην περίπτωση της ομάδας το σύστημα γίνεται περισσότερο περίπλοκο. Όμως, όπως μας λέει και η συστημική θεωρία, η αλλαγή ενός στοιχείου επιφέρει αλλαγή σε όλο το σύστημα.

Στην περίπτωση της κοινωνικοοικονομικής κρίσης, καλούμαστε να ξεφύγουμε από ό,τι ισχύει ως σήμερα, ή καλύτερα να το θέσουμε σε επαναθεώρηση. Ίσως χρειάζεται να ανατρέξουμε στο παρελθόν, σε ανάλογες (ποτέ όμοιες) καταστάσεις και να δούμε πώς τότε διευθετήθηκαν τα προβλήματα. Κι επειδή ποτέ όμοιες δύο ιστορικές στιγμές, καλούμαστε να είμαστε σε εγρήγορση για να επιτρέψουμε την εμφάνιση νέων μορφών αντιμετώπισης.

Καλούμαστε να αναθεωρήσουμε την καθημερινότητά μας, να ξαναδούμε την πραγματική επιθυμία, να απαλλαγούμε από συνήθειες και σχήματα συμπεριφοράς και να υιοθετήσουμε νέα. Να αναθεωρήσουμε (να αναστοχαστούμε κι όχι απαραίτητα να καταργήσουμε και να ακυρώσουμε τα πάντα) όσα μάθαμε στο σχολείο, στην οικογένεια, στις ως τώρα σχέσεις μας.

Το δύσκολο εγχείρημα σε αυτή την υπόθεση, είναι ότι είμαστε υποκείμενα (δηλαδή εμπλεκόμενοι άμεσα μέσα στην κατάσταση) και η θεώρηση-δηλαδή η αντίληψη του συνόλου εξ αποστάσεως, χρειάζεται προσπάθεια. Χρειάζεται να μπούμε στα παπούτσια του επιστήμονα ή του καλλιτέχνη για να καταφέρουμε να βρεθούμε στη θέση του παρατηρητή του εαυτού μας και των άλλων μέσα στο περιβάλλον. 

Ξέρω ότι για πολλούς, αυτά που γράφονται εδώ φαντάζουν σοφιστείες...

Η ανεργία, οι μειώσεις των αποδοχών, η δυσκολία αποπληρωμής δανείων κι άλλα τέτοια προβλήματα έρχονται επιβαρυντικά μέσω του άγχους και της απογοήτευσης,  συσκοτίζοντας το νου και εξαντλώντας την ζωτική ενέργεια, παρεμποδίζοντας έτσι  συχνά την ανεύρεση λύσεων (ατομικών και ομαδικών).

Χρειάζεται όμως μία στάση από τα συνήθη, ώστε να σωρό αυτονόητα να επανακαθοριστούν, όπως είναι η έννοια της δημοκρατίας, του νόμου, του ήθους, της εκπαίδευσης, της ελευθερίας, του κοινού συμφέροντος, της διοίκησης του κράτους, του τρόπου του εκλέγειν και εκλέγεσθαι, της εργασίας, της αγοράς, τη σχέση του ατόμου και της κοινωνίας, τη σχέση με τους άλλους λαούς κ.ο.κ.....

Επειδή όμως, πριν δημιουργήσουμε νέες μορφές οργάνωσης και συμπεριφοράς χρειάζεται να δούμε και στο παρελθόν, θα ήθελα τελειώνοντας να βάλω ένα απόσπασμα από την " Τέχνη του πολέμου Sun Tzu". Πρόκειται για ένα από τα κλασικότερα κείμενα όλων των εποχών, προερχόμενο από την αρχαία Κίνα, το οποίο ανακάλυψαν οι Δυτικοί (Άγγλοι), για πρώτη φορά κατά τον 2ο παγκόσμιο πόλεμο. Στηρίζεται στη χρήση της μεταφοράς και την αναλογίας.  

Είναι ένα βιβλίο πολύτιμο τόσο για την καθημερινή ζωή, όσο και για την αντιμετώπιση κρίσεων και συγκρούσεων και το προτείνω σε όλους.

"Το να ξέρεις τον άλλον και τον εαυτό σου,

δεν διατρέχεις κίνδυνο σε εκατό μάχες.

Το να μην γνωρίζεις τον άλλον και να ξέρεις τον εαυτό σου,

μία στις δύο μάχες χάνεται.

Το να μην γνωρίζεις  τον άλλον, αλλά ούτε και τον εαυτό σου,

σε κάθε μάχη έχεις βέβαιη ήττα".

Κεφάλαιο 10.